Tuần 20 - Tiết 73
Ngày soạn : 1/ 2008
Ngày day : 1/ 2008


Tục ngữ về thiên nhiên và lao sản xuất

I. MỤC TIÊU CẦN ĐẠT:Giúp học sinh:
Hiểu thế nào là tục ngữ, ý nghĩa và một số hình thức nghệ thuật (kết cấu, nhịp điệu, cách lập luận) của những câu tục ngữ trong bài học
Hiểu được những kinh nghiệm mà nhân dân đúc kết và vận dụng vào đời sống từ các hiện tượng thiên nhiên và lao động sản xuất.
II. CHUẨN BỊ:
GV: Soạn giáo án, nghiên cứu bài dạy
- HS: Đọc và chuẩn bị bài
II. TIẾN TRÌNH TỔ CHỨC CÁC HOẠT ĐỘNG DẠY VÀ HỌC:
1. Kiểm tra bài cũ
? Kiểm tra vở soạn của học sinh.
2. Bài mới: Giới thiệu bài mới: Ca dao và tục ngữ là một thể loại của văn học dân gian. Nếu như ca dao thiên về diễn tả đời sống tâm hồn, tư tưởng, tình cảm của nhân dân thì tục ngữ lại đúc kết những kinh nghiệm của nhân dân về mọi mặt. Hôm nay các em sẽ được cung cấp kiến thức về tục ngữ với nội dung thiên nhiên và lao động sản xuất.
Hoạt động của thầy và trò
Nội dung cần đạt

HS đọc kĩ các câu tục ngữ và chú thích để hiểu văn bản và những từ ngữ khó.
GV đọc mẫu rồi hướng dẫn HS đọc.
? Em hiểu thế nào là tục ngữ? Tục ngữ có đặc điểm gì về cấu tạo, nội dung?
? Tục ngữ và ca dao khác nhau ở điểm cơ bản nào?
HS so sánh để thấy được sự khác nhau cả về hình thức và nội dung.
GV hướng dẫn HS tìm hiểu về nội dung và nghệ thuật của từng câu tục ngữ.
? Có thể chia 8 câu tục ngữ thành mấy nhóm? Mỗi nhóm gồm mấy câu? Gọi tên nội dung từng nhóm? (HS thảo luận)
- Chia 2 nhóm: 4 câu / 1 nhóm
+ Từ câu 1 ( câu 4: Tục ngữ về thiên nhiên
+ Từ câu 5 ( câu 8: Tục ngữ về lao động sản xuất.
GV sẽ phân tích theo 2 nhóm.
HS đọc lại câu TN1.
? Hãy cho biết nghĩa đen của câu tục ngữ 1?
- Tháng 5 đêm ngắn
- Tháng 10 ngày dài
Kinh nghiệm nhận biết về thời gian.
? Nhân dân có được kinh nghiệm trên là dựa vào cơ sở khoa học nào ?
(Trái đất tự quay theo một trục nghiêng và di chuyển trên một quỹ đạo có hình e-lip quanh mặt trời)
? Theo em những trường hợp nào có thể áp dụng kinh nghiệm nêu trên ?
(Dùng cho người đi xa, tính toán độ đường, sắp xếp công việc trong ngày...)
? Hãy phân tích những đặc điểm nghệ thuật trong câu tục ngữ số 1?
- Ngắn gọn, có 2 vế
- Phép đối về hình thức, nội dung
- Lập luận chặt chẽ
- Giàu hình ảnh:
+ Ngày – đêm
+ Sáng – tối
+ Nằm – cười
- Vần lưng: năm – nằm; mười – cười.
- HS đọc lại câu 2
? Câu này có mấy vế? Nhận xét nghĩa của mỗi vế và nghĩa của cả câu?
(- Đêm sao dày báo hiệu hôm sau trời nắng
- Đêm không sao báo hiệu hôm sau trời sẽ mưa)
? Kinh nghiệm được đúc kết từ hiện tượng này là gì?
? Cấu tạo hai vế đối xứng trong câu tục ngữ này có tác dụng gì ?
(Nhấn mạnh sự khác biệt về sao ( sự khác biệt về mưa, nắng)
? Theo em trong thực tế đời sống, kinh nghiệm này được áp dụng ntn? (HS thảo luận)
(Nắm được thời tiết: mưa, nắng ( chủ động trong công việc sản xuất hoặc đi lại)
- HS đọc câu 3.
? Nhận xét nội dung của mỗi vế? Cả câu
(Chân trời xuất hiện sắc màu mỡ gà thì phải coi giữ nhà cửa)
? Kinh nghiệm được đúc rút từ hiện tượng “ráng mở gà” là gì ?
(Ráng vàng xuất hiện phía chân trời ấy là điểm sắp có bão)
? Hiện nay khi KHKT phát triển thì kinh nghiệm dân gian này còn có giá trị không ? (HS thảo luận)
( Còn giá trị đối với vùng sâu, vùng xa vì phương tiện thông tin còn hạn chế.
- HS theo dõi câu 4.
? Em hiểu gì về nội dung, hình thức nghệ thuật của câu tục ngữ 4?
(vần lưng, 2 vế cân xứng về âm điệu ( kiến ra nhiều vào tháng 7 âm lịch sẽ còn lụt nữa)
? Kinh nghiệm nào được rút ra từ hiện tượng “kiến bò tháng 7” này?
(